Зайырлылық пен діннің қоғамдағы орны

Зайырлылық әр азаматтың сенімін құрметтеп, баршаға ортақ құқықтық тәртіпті қамтамасыз етеді. Адамның діни ұстанымы оған артықшылық беруге немесе құқығын шектеуге негіз болмауы керек. Осы қағида әртүрлі көзқарастағы адамдардың теңдік пен өзара құрметке сүйеніп өмір сүруіне жағдай жасайды.

Жаңа Конституцияның 7-бабында діннің мемлекеттен бөлек екені, ал 33-бабының 5-тармағында діни білім беру ұйымдарын қоспағанда, білім мен тәрбие жүйесінің зайырлы сипаты бекітілген. Бұрын заңда болған бұл қағидалар конституциялық деңгейде нақтыланды. Ендігі міндет — мемлекеттік мекемелердің бейтараптығын сақтап, талаптарды баршаға бірдей әрі түсінікті қолдану.
Дін қоғамда адамгершілікті, отбасы жауапкершілігін және қайырымдылықты нығайтуға ықпал ете алады. Бұл қызмет еріктілікке, өзгенің таңдауын құрметтеуге негізделуі қажет. Ал мектептегі білім ғылыми танымға сүйеніп, оқушыға қандай да бір діни сенім мәжбүрлеп таңылмауға тиіс.
Қазақстанда №26 бұйрықтың 13-тармағы мектеп формасына діни конфессияларға қатысты киім элементтерін қосуға жол бермейді. Мұндай талапты орындау үшін ата-анамен алдын ала түсіндіру жұмысын жүргізіп, дауды қараудың бірізді тәртібін ұстану қажет. Келіспеушілік баланы кемсітуге ұласпай, оның білім алу мүддесі ескеріліп шешілуге тиіс.
Ар-ождан бостандығы азаматты заңда белгіленген міндеттерден өз бетінше босатпайды. Конституцияның 25 және 36-баптары сенім еркіндігі мен заңнаманы сақтау жауапкершілігін қатар қарастырады. Азамат талапқа келіспесе, заңды жолмен шағымданып, оны өзгертуге ұсыныс бере алады. Мемлекеттік орган да шешімінің құқықтық негізін түсіндіріп, өз өкілеттігі шегінде әрекет етуге міндетті.
Дін туралы ақпарат таратқанда да осындай жауапкершілік қажет. Мәселен, «Курсивтің» 2026 жылғы 14 қазандағы материалында журналист Айнұр Асанбердінің Дарын Мұбаровпен сұхбатынан кейін діни материалдарды тарату талаптарына қатысты іс бойынша өзіне айыппұл салынғанын мәлімдегені жарияланды.
Сөз бостандығы журналисті таратқан материалы үшін жауапкершіліктен босатпайды. Өзін «дін маманы» деп таныстырған кез келген адамның пікірін тексерместен беделді тұжырым ретінде ұсына беруге болмайды. Сұхбатқа шақырылатын адамның біліктілігін, айтқан мәліметінің негізін тексеріп, материалдың заң талаптарына сәйкестігін ескеру қажет. Дін туралы қоғамдық мәселені талқылау мен дінге үндеудің айырмасы да назардан тыс қалмауға тиіс.
Осыған байланысты «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» Заңда журналистік ақпараттандыру, діни материал тарату және миссионерлік қызмет нормаларын қолдану өлшемдерін нақтылау орынды. Интернеттегі діни контентке қойылатын талаптар да түсінікті болуы қажет. Ортақ түсіндірмелер әзірлеп, білім, дін және ақпарат салалары мамандарының оларды біркелкі қолдануын қамтамасыз ету маңызды.
Зайырлылықтың нәтижесі азаматтың сенімін құрметтеуден, заңның әділ қолданылуынан және әркімнің өз әрекетіне жауап беруінен көрінеді. Мемлекеттің бейтараптығы, азаматтың құқықтық мәдениеті мен ақпарат таратушының жауапкершілігі қатар сақталғанда қоғамдағы сенім мен келісім нығаяды.

Гүлмира ДҮКЕНБАЕВА,
аудандық ақпараттық түсіндіру тобының мүшесі.