Мобильді аударымдар: күнгей мен көлеңке

Жаңа жыл басталғалы əлеуметтік желілерде қызмет көрсету орындары мобильді төлем түрлерінен (картамен төлеу, QR төлем жəне мобильді аударым) бас тартып, қолма-қол ақы төлеуді сұрап жатқандары жайлы əңгіме өрби бастады. Осыған орай, біз мəселенің мəнісін анықтап, себебін білген едік.

Жалпы, үстіміздегі жылдан бастап, мобилді аударылымдар бақылауға алынатын болды. Мұны əркім əр түрлі қабылдап жатыр. Біреулер дұрыс десе, енді бір топ «бұл азаматтық құқығымызды бұғақтау» деген уəж айтуда. Қалай болғанда да, жаңа талап елді бір дүрліктірді. Əсіресе, кейбір кəсіпкерлер қолма-қол ақшасыз төлемдерді қабылдаудан бас тартып жатыр. Бұл қаншалықты заңды?
Мемлекеттік кірістер органдары таратқан ақпаратқа сүйенсек «Төлемдер жəне төлем жүйелері туралы» Қазақстан Республикасы Заңының нормаларына сəйкес банк картасымен, QR төлемімен немесе қолма-қол ақшамен төлеу сияқты түрлі төлем тəсілдері қарастырылған (25-бап).
Қолма-қол ақшасыз төлемдерді қабылдаудан бас тарту фактілері орын алған жағдайда тұтынушы тұрғылықты жері бойынша мемлекеттік кіріс органдарына жүгінуі қажет.
«Қолма-қол ақшасыз төлемдерді қабылдаудан бас тарту заңсыз болып табылады жəне тұтынушылардың құқықтарын бұзады. Кəсіпкерлердің төлем карточкаларын пайдалана отырып, төлемдерді қабылдаудан бас тартқаны үшін бірінші рет əкімшілік жауапкершілікке тартылып, ескерту жасалады, ал қайталап бұзған жағдайда – 147 680 теңге (40 АЕК) көлемінде айыппұл салынады (ƏҚБтК-нің 194-бабы)», құзырлы саланың мамандары.
Хоош. Əңгімеміздің басында мобилді аударымдар бақылауға алынатынын айттық. Бұл не үшін қажет? Енді соған тоқтала кетейік. Құзырлы орындар таратқан ақпаратқа сүйенер болсақ, мобилді аударымдарды тексеру заңсыз кəсіпкерлік қызметті көлеңкеден шығаруға бағытталған. Кейбір кəсіпкерлер сатылған тауарлар немесе қызметтер үшін төлемді мобилді аударымдар арқылы алады. Алайда, бұл аударымдар кассалық аппараттарды, POS-терминалдарды жəне QR-кодтарды қолданбай жүргізіледі. Тиісінше, чектер берілмейді жəне тұтынушылардың құқықтары бұзылады.
Айта кету керек, мемлекет барлық мобилді аудармаларды тексермейді. Тек əртүрлі тұлғалардан үш ай қатарынан ай сайын 100 немесе одан да көп мобильді аударымдар алған тұлғалар ғана, яғни, кəсіпкерлік қызметтің белгілері байқалған жағдайда тексеру жүргізіледі.
Осы орайда «туыстар мен достарға ақша аудару жайы қалай болады?» деген де заңды сұрақ туындайды. Құзырлы сала мамандарының айтуынша бұған қатысты ешқандай шектеу жоқ. Жеке тұлғалар бұрынғыдай өздерінің жеке мақсаттары үшін туыстарына, достарына, ата-аналарына, балаларына жəне басқа да өмірлік жағдайларға байланысты мобильді аударымдар жасай да, қабылдай да алады.

Досан ДУЛЫҒАЛЫ.