Қоскөлде той өтті дүбірлеген

Биыл Ұлытау облысы, Ұлытау ауданына қарасты Қоскөл ауылдық округінің орталығы – Қоскөл ауылының құрылғанына 50 жыл толып отыр. Жарты ғасыр – тарих үшін қас-қағым сәт болғанымен, бір қауым елдің еңбегі мен тағдырын, қуанышы мен қиындығын сыйдыратын белес. Бұл – тек бір ауылдың емес, бүкіл өңірдің тарихындағы айтулы кезең.

50 жылда іргесі бекіп, керегесі кеңейген, бірлігі жарасып, ырысы тасыған Қоскөл ауылының жұрты «Жыңғылды» өзенінің жағасына жиылды. Көкше теңіздей көлбей жазылып жатқан өзенмен шектескен жазық далаға ақшаңқан киіз үйлер тігілген, алыс-жақыннан келген қонақтар мен ауыл тұрғындарын қарсы алды. Ауыл тойы үш күн тойланды. Осы топырақта туып өскен, «Біздің ауыл шалғайда, жер түбінде» деп жырласа да Қоскөлін қос шаһарға айырбастамайтын, елі «айтыстың атасы» атаған Жүрсін Ерман тойдың шымылдығын өзінің жүйріктерінің айтысымен ашып, одан кейін ауыл мен аудан өнерпаздарының, облыстағы Серке Қожамқұлов атындағы музыкалы-драма театры әртістерінің күшімен тарихтан сыр шерткен мерекелік қойылым мен концертті тамашалады. Үш күн бойы ақшанқан ауылдан елдің қарасы үзілмеді. «Жыңғылдының» жағасы жырға бөкті. Жазықта ұлттық спорт ойындары жұрттың делебесін қоздырды. «Бәйге төбеде» сәйгүліктердің тұяқ дүрсілі қиқулаған елдің дауысымен астасып, аспан астын дүбірге бөледі…
Қазақ ауылдарының қай-қайсын алып қарасақ та тарихы кешегі кеңес дәуіріндегі колхоздастыру кезеңінен бастау алады ғой. Қоскөл ауылы да солай. Кеңес өкіметі орнағанда Қарақұмды қоныс еткен қазақтардың басын біріктіріп, «Сталин» колхозы құрылғаны сол тарихтың сарғайған парақтарында жазылған. Алайда оның өз алдына шаңырақ көтеріп, кеңшар болуы жетпісінші жылдардан бастау алады. 1975 жылы Қарақұм өңірінде Байқоңыр совхозынан бөлініп, жаңа шаруашылық – Қаныш Сәтбаев атындағы совхоз құрылды. Оның орталығы болып Қоскөл ауылы белгіленді. Құмды өлкеде жаңа қоныстың іргесі қаланып, жас мамандар мен тәжірибелі шопандар келіп, шаруашылықтың шаңырағын көтерді.
Қоскөл ауылдық округінің құрамына Қоскөл, Құлжанбай, Нарөлген ауылдары кіреді. Бес жүздей тұрғыны бар ауыл шағын болғанымен, тарихы терең, еңбегі ерен елді мекеннің біріне айналды. Көп ұзамай ауыл кеңейіп, мектеп, клуб, фельдшерлік пункт, дүкен салынды. Елдің еңсесін көтерген жаңа тіршілік ұясы аз уақыттың ішінде ауданға даңқы жайылған іргелі елді мекенге айналды. Қазақтың атақты Еділбай қойының аналық басы 50 мыңға жеткізіліп, шаруашылық бірнеше жыл қатарынан социалистік жарыстың жеңімпазы атанды. Әр бесжылдықты таза пайдамен қорытындылап, миллионер совхоз атанды. «Мал өсірсең қой өсір, табысы оның көл-көсір» деген ұран сол дәуірде республикаға кең тарады.
Кеңес дәуірі аяқталған шақта ауыл өмірінде де сын сағат туды. Шаруашылық таратылып, біраз жұрт қалаға көшті. Дегенмен туған жерге адалдық танытқан ауыл азаматтары жаңа заманға бейімделіп, жеке шаруа қожалықтарын құрды. Мал шаруашылығы қайта жанданды.
Бүгінде Қоскөлде мектеп, клуб, мешіт, шағын кәсіпкерлік нысандары жұмыс істейді. Жас ұрпақ білім алып, мәдени шараларда бас қосып, ата қоныстың қадірін ұғындырып келеді.
Мерейтой қарсаңында ауыл тарихы қайта сараланды. Ардагерлер еңбегі еске алынып, олардың өнегесі жас буынға үлгі етілді. Үш күнге созылған тойда ақшаңқан киіз үйлер тігіліп, ұлттық спорт ойындары ұйымдастырылды. «Жыңғылдының» жағасы ән-жырға бөленіп, бәйге алаңында тұлпарлар дүбір қосты.
Салтанатты жиында Жүрсін Ерман мен бүгінде тоқсанның төрінде ат шалдыртып отырған ауыл ақсақалы Әбдіғазы Жүгінісов Қоскөлдің жарты ғасырлық тарихын саралап, ауылдың бүгінгі тұрақты ахуалы мен болашаққа деген сенімін атап өтті. Кешегі кеңшардың құрылуы мен өркендеуі жолында еселі еңбек еткен жандардың рухына Құран оқылып, дұға бағышталды.

Салтанатта сондай-ақ, Ұлытау аудандық мәслихатының төрағасы Ахат Құрмансейітов пен аудан әкімінің орынбасары Алмат Сакипов тойға тартуларын ұсынып, бірқатар еңбек ардагерлеріне құрмет көрсетіп, Ұлытау ауданының Құрмет грамотасымен және аудан әкімінің Алғыс хатымен марапаттады. Айтыстың абызы Жүрсін Ерманның иығына шапан жапты.
Тағы бір айта кететін жайт, өткен қыста Жаңаарқада мал қырылғанда Қоскөл ауылы асарлық жасап, вагонмен шөп жіберген еді. Жақсылықты ұмытпаған жаңаарқалықтар қалың елге Алғыс хатын жолдап, тойға тарту ретінде «Қойлыбайдың қобызын» сыйға беріп жіберіпті. Аманатты Жаңаарқаның азаматы, өңірімізге белгілі қоғам белсендісі, ақын, журналист – Ізтөлеу Түсіп табыстады.
Бұдан соң облыстағы Серке Қожамқұлов атындағы музыкалы-драма театры әртістері жоңғар шапқыншылығы кезінде қазақ қолының бір тудың астына бірігіп, азаттық жолында қан төккен тарихи шайқастары мен кеңестің қызыл империяның қолымен жасалған зұлмат жылдардағы ұлт-азаттық көтерілісінің бірі – Қарақүм көтерілісі жайлы сахналық қойылым ұсынды. Келесі кезек Жүрсін Ерманның шашпауын көтеріп келген жас ақындарға берілді. Олар Қоскөлдің арғы-бергі тарихын жырлап, тұлғаларын дәріптеді. Одан кейін ауыл мен аудан өнерпаздарының күшімен мерекелік концертті беріліп, тойшыл қауымға естен кетпес ерекше әсерлер сыйлады.
Үш күн бойы Қоскөл өңірінен елдің қарасы үзілмеді. «Жыңғылдының» жағасында ұлттық спорт ойындары жұрттың делебесін қоздырды. «Толағайлар» 120 келілік тас көтерді, тайынша арқалады. Мергендер садақ тартып, палуандар қалың кілемнің шаңын қақты. Білектілер арқан тартысып, күш сынасты. «Бәйге төбеде» сәйгүліктердің тұяқ дүрсілі қиқулаған елдің даусымен астасып, аспан астын дүбірге бөледі. 12 ат «Құнан жарыста», 15 ат «Аламанда» бақтарын сынады. Оған әрісі Аралдан, берісі Қаракеңгір мен Шеңбер ауылынан жүйріктер келді. Бір айта кетерлігі, Қоскөл ауылының тойы таза ауыл азаматтарының және ауылдың кәсіпкерлерінің, демеушілердің көмегімен өтті.
Қоскөл – Қарақұм төсіндегі құтты қоныс. Елдің ынтымағы мен еңбекқорлығы арқасында бұл ауыл жарты ғасыр ішінде талай белесті бағындырды. Ендігі мақсат – өткенді ұлықтап, келешекке нық қадам басу.

Досан ДУЛЫҒАЛЫ.