Ұлытау ауданының әкімі Аманжол МЫРЗАБЕКОВ: «Түпкі меже – тұрғындар мүддесі»

Жалпы Алаш жұрты үшін Ұлт ұясы атанған Ұлытаудың орны – бөлек, қадірі мен қасиеті – құнды. Соны жан-дүниесімен түйсінетін киелі өңірдің алуан бағытты қамтитын əр деңгейлі басшылары мен қосшылары ғана емес, қарапайым қауымы да қашанда сенім үдесінен шығу мақсатында «жұмылған жұдырықтай» əрекет етуге пейілді. Осынау ұлағатты үрдістің облыс қайыра ашылып, оған Ұлытау атауы берілгеннен кейін бұрынғыдан да жандана түскені айқын аңғарылады. Əрине, қай өңірде болса да, жетістік пен кемшіліктің қоса-қабат жүруі – өмірдің өз заңдылығы. Мəселе – қиындық пен кедергілерді еңсере білуде, сол арқылы игі істерге жол ашуға қол жеткізуде… Біз орайы келген сəтте өткен шақ пен бүгінгі күннің аражігін сараптамалық тұрғыда зерделеу ниетімен жауапты лауазымға тағайындалғанына жыл толған аудан əкімі Аманжол МЫРЗАБЕКОВТІ ашық əңгімеге тартқан едік…

– Аманжол Батырбекұлы, күні кеше ғана Мемлекет басшысы өзінің Қазақстан халқына Жолдауын жария етті. Осы маңызды құжат Сізге қандай ой салды? Əңгімені осыдан бастасақ…

– Иə, Қасым-Жомарт Тоқаев «Əділетті Қазақстанның экономикалық бағыты» атты Жолдауын жариялады. Сол арқылы Президент Парламент, Үкімет, уəкілетті органдар мен барлық мемлекеттік аппарат алдында ізденіс кезеңіндегі жұмыстың негізгі бағыттарын белгіледі, нақты тапсырмалар беріп, жаңа міндеттер қойды. «Осы Жолдауда баяндалған міндеттер үш жыл ішінде іске асырылуы тиіс», – деді Қасым-Жомарт Кемелұлы. Президент шұғыл шараларды талап ететін проблемалық мəселелерді нақты атап өтті. Ең маңыздыларының бірі – елдің энергетикалық қауіпсіздігі. Біздің еліміз басқа мемлекеттермен бірге электр энергиясының тапшылығын сезіне бастағаны жасырын емес. Сол себепті, Жолдауда энергетика саласына елеулі қаржы құюға ерекше екпін берілді. Сондай-ақ, Мемлекет басшысы сумен жабдықтау мəселесіне тоқталып, Су ресурстары жəне ирригация министрлігі құрылатынын атап өтті. Осы екі мəселе бүгінгі күні біздің ауданда да өте өзекті. Біз өз тарапымыздан күрделі жайттың күрмеуін тарқатуға қатысты тынбай əрекет етудеміз. Мемлекет басшысы ұсынған реформаларды енгізе отырып, елдің ең шалғай ауылдарында, оның ішінде, біздің өңірде де су мəселесі оңтайлы шешілерінен үміттіміз. Жолдауда Президент ауыл шаруашылығындағы реформалар, азық-түлік қауіпсіздігі мен агроөнеркəсіп саласындағы бағдарламаларға қатысты сөз қозғады. Ауыл-аймақты дамыту үшін шағын шаруашылықтарды қолдау маңызды екенін атап өтті. Өңірлердің бюджет саласындағы дербестігін арттыру туралы нақты тапсырмалар берді. Бұдан былай аудан əкімдіктері бюджетті өздері жасақтай алады. Бұл, өз кезегінде, жергілікті жердегі мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттырады. Осы ретте əкімшілік реформаның жалғаса беретінін атап өту қажет. Мемлекет басшысының осы жəне өзге де бастамалары, алғашқы кезекте, азаматтардың əл-ауқатын арттыруға жəне экономиканы əртараптандыруға бағытталған. Түйіндей келгенде, бұлардың барлығы Əділетті Қазақстан құру ісіне дəнекерлік етері сөзсіз.

– Аудан əкімі қызметіне кіріскеніңізге тура бір жыл болды. Ауданның қазіргі əлеуеті қандай деңгейде? Экономикалық-əлеуметтік дамуында ауыз толтырып айтарлықтай жетістіктер бар ма? Әңгімені өткен сегіз айдың қорытындысын тілге тиек ете отырып жалғасақ…

– Ұлытау ауданы – еліміздің ең ірі əкімшілік-аумақтық аудан (аумағы – 122,9 мың шаршы. км). Бірнеше облыспен шектескен, қойнауы табиғи қазба байлықтарға толы, негізгі кəсібі өндірістік өнеркəсіппен қатар ауыл шаруашылығы мол əлеуетке ие өңір. Аудан соңғы жылдары ауқымды əлеуметтік-экономикалық жетістіктерге қол жеткізді жəне өзінің серпінді дамуын жалғастыруда. Ауданда 29 елді мекен бар, оның 15-і – кенттер мен ауылдық округтер орталығы. Солардың ішінде 6-уы тірек ауылдық елді мекені санатына жатады. Аудан экономикасы ауыл шаруашылығы бағытын ұстанады, сондықтан ЖӨӨ (Жалпы өңірлік өнім) жалпы көлемінде ауыл шаруашылығының үлесі 73% құрайды.

Ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің көлемі – 15 млрд. 200,0 млн. теңгені құрайды деп күтілуде. Аудан бойынша 1 338 шаруа қожалығы жұмыс істейді, оның ішінде өсімдік шаруашылығымен – 38 шаруа қожалығы, мал шаруашылығымен 1 300 шаруа қожалығы айналысады. 7 ауыл шаруашылығы кооперативі тіркелген. 2023 жылдың қаңтар-тамыз айларының алдын-ала қорытындысымен, өсімдік шаруашылығында 3 млрд. 765,0 млн. теңгенің өнімі, мал шаруашылығында 11 млрд. 120,0 млн. теңгенің өнімі өндірілді. Жұмыс істеп тұрған шағын бизнес субъектілерінің саны – 1 942 бірлік. Құрылыс жұмыстарының көлемі – 913,0 млн. теңге. Ауданның 2023 жылға арналған нақтыланған бюджетінің жалпы көлемі 8 694 718,0 мың теңгені, меншікті кірістері 6 216 315,0 мың теңгені құрайды. Оның ішінде, облыстық бюджеттен берілген нысаналы трансферттердің көлемі – 2 478 403,0 мың теңге. Даму трансферттері – 526 225,0 мың теңге, бюджеттік несиелер – 129 375,0 мың теңге, бюджеттік несиелерді өтеуге 51 697,0 мың теңге көзделген. Мұның сыртында демеушілік есебінен қосымша жұмыстар атқарылды. Атап айтқанда, аудандық ауруханаға келген жас мамандарды көтерме жəрдемақымен қамтамасыз ету, əлеуметтік осал топ санатына жататын жалғызбасты аналарға қолұшын созу, мүмкіндігі шектеулі балаларға оқу құрал-жабдықтарын алып беру, аудандық ардагерлер ұйымына, аналар кеңесіне жəне БАҚ өкілдеріне арналған іс-шараларды ұйымдастыру, қызмет үстінде қаза болған тəртіп сақшылары рухына ескерткіш тақта орнату жұмыстары жүргізілді.

2023 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша, жұмыссыздар саны 255 адамды немесе өткен жылдың сəйкес кезеңімен салыстырғанда 116,4% құрайды (2022 ж. – 219 адам). Осы кезеңде 202 адам жұмысқа орналастырылды, қоғамдық жұмыстарға 119 адам қатысты.

Ауданда ел Президентінің «Жаңа Қазақстан» стратегиялық реформасын іске асыру шеңберінде, 2023 жылы жергілікті атқарушы органдар, кенттер жəне ауылдық округтер əкімдерімен бірлесіп, елді мекендердің экономикалық белсенділігін арттыру, инвестициялық жобаларды іске асыру арқылы жаңа өнеркəсіптік жəне шағын, орта бизнес нысандарын ашу жолымен жаңа жұмыс орындарын құру, аса маңызды əлеуметтік міндеттерді шешуге бағытталған жұмыстарды жүргізудеміз. Бұл бағыттағы шаралар үздіксіз жалғасын таба береді.

– Инвестиция – ел игілігі. Ауыл шаруашылығына, жалпы өңірге инвестиция тарту жұмыстарының жайы қалай?

– Ұлытау ауданының ауыл шаруашылығы саласында 2023 жылдың 8 айлық көрсеткішімен 413,8 млн. теңге инвестиция тартылған, былтырғы жылдың 8 айымен салыстырғанда 154,3 пайызға артық орындалды. Атап айтқанда, 3 астық жинайтын жаңа үлгідегі W430 комбайны 366 млн. теңге 4 дана Беларус 892,2. Беларус 82,1 маркалы доңғалақты тракторлар 45 млн. теңге, 2 дана жүктиегіш (погрузчик) – 41 млн. теңге, 2 қопсытқыш (бороны) – 22,3 млн. теңге, ауыл шаруашылығы техникаларына қосалқы құрылғылар (КУН, тырма, шөпшапқыш) 6 дана 15,9 млн. теңге сатып алынды, жалпы құны – 490 млн. теңге.

Сонымен қатар, ауыл шаруашылығы жерлерін сумен қаматамасыз ету мақсатында аудан бойынша 54 құдық қазылды. 2023 жылы мал шаруашылығын асылдандыру мақсатында 543 бас асыл тұқымды бұқа сатып алынды.
– Ұлытау өңірі – туризмге қолайлы аймақ. Алайда, бұл сала əлі ілгері баспай тұр. Қалай ойлайсыз, туризмнің тиімділігін неге жете пайдалана алмай отырмыз?

– Иə, дұрыс айтасыз, біздің өңір – туризм саласын дамытуға аса қолайлы аймақ. Алайда, оған серпіліс беру үшін айтарлықтай қомақты қаражат қажет. Алғашқы кезекте туристер жүретін жолдар жөнделіп, зəулім ғимараттар бой көтеруі керек деп есептеймін. Бүгінгі күні осы бағыттағы іс-қимылдар облыста жəне ауданда қолға алынды деуге толық негіз бар. Жошы хан кешенінің салынуы – туризмді дамытудың тиімді бір жолы. Аудан орталығындағы жаңадан салынған «Сапар орталығында» сырттан келушілерге туристік бағдарлар таныстырылады. Сол жерде ауданның жалпы сипаттамасы мен тарихи жəдігерлері, киелі орындары жөніндегі ақпарат ұсынылады. Орайлы сəтте мұндағы қызмет сапасы көңілге қонымды екенін айта кеткен жөн.

– Ауданда тұрғындар тарапынан инженерлік инфрақұрылымға байланысты шағымдар жиі түседі. Биылғы жаз маусымында аудан орталығында ауызсуға қатысты шу шықты. Бұл мəселе қалай шешілді?

– Иə, осы жылдың жаз айларында аудан орталығындағы Иманжан, Аманкелді, Жамбыл жəне Тəуелсіздік көшелерінде қысымның төмендігі себепті су тапшылығы орын алғаны шындық. Бұл – тұрғындардың ауызсуды бау-бақшаға ағыл-тегіл пайдалануына байланысты туындаған мəселе. Өзіңіз білетіндей, аудан орталығында ауызсу құбырларының тозығы жетуіне байланысты 2022 жылдан бастап, қайта құру (реконструкция) жұмыстары жүргізілуде. Шарт бойынша жұмыстар 2022-2023 жылдарды қамтиды. Бүгінгі күні жұмыс жоспарға сəйкес жүргізілуде. Ол толық аяқталғанда ауызсу мəселесін шешуге айтарлықтай септігін тигізбек. Сонымен қатар, ауызсу беретін қосымша ұңғымалар (скважина) қазылады. Бұлардың барлығы – аудан тұрғындарының игілігіне бағытталған əрекеттер.

– Жалпы, осы инфрақұрылым жүргізуге байланысты ауданда біршама жұмыстар қолға алынып еді. Соның жайы не болып жатыр?

– Осыдан біршама жыл бұрын аудан орталығында жаңадан кəріз желісі тартылған болатын. Аталған нысан уақытында толық қабылданбаған, бүгінгі таңда қолданыстағы заңнама талаптарына сəйкес, тиісті құжаттарды қабылдау жұмыстары жүргізіліп жатыр. Толық қабылданған соң қызмет көрсетумен тікелей айналысатын мекемеге өткіземіз. 2023 жылы Жезді кентінде де кəріз желісін жаңарту жұмыстары жүргізілді. Жолға қатысты айтатын болсам, Ұлытау-Арқалық, Қаракеңгір-Алғабас, Борсеңгір-Теректі, Терісаққан-Қоскөл бағыттарындағы жолдар жөнделуде.

Алдағы уақытта басқа жолдар да жөнделмек. Сонымен қатар, «Ауыл – ел бесігі» бағдарламасы аясында Қарсақбай, Сарысу, Борсеңгір, Қаракеңгір ауылдарындағы көшеішілік жолдар жөнделіп отыр. Аудан орталығында Аманкелді көшесінің жолы жөндеуден өткізілді.

Ал, жалпы алғанда аудан орталығында ауызсу құбырын жаңарту жұмыстарына байланысты жол жөндеу жұмыстарын келер жылға шегеріп отырмыз.

– Əлеуметтік желілерден байқап жүрміз, биыл Жезді кентінде үлкен бір серпіліс бар. Кентте ұзақ жылдар бойы ескерілмеген іс – 6 үйдің құрылысы басталыпты. Жалпы, ауданда тұрғындарды баспанамен қамтудың барысы жайлы не айтасыз?

– Өзіңіз айтқандай, бүгінгі таңда Жездіде жаңадан 6 үйдің құрылыс жұмыстары басталды. Бұл – кентте ел Тəуелсіздігін алғаннан бері салынып жатқан алғашқы баспаналар. Ал, аудан бойынша баспанамен қамту жұмыстары жүйелі түрде жүргізілуде. Қазір үйдің кезегінде 97 адам тұр. Оның ішінде, əлеуметтік осал топта – 20, көпбалалы отбасы – 16, апатты үй – 3, жетім балалар – 3, мемлекеттік жəне бюджеттік мекемелер қызметкерлері – 55 адам.

Бұған дейін аудан орталығында Тайжан жəне Жамбыл көшелерінде көпқабатты тұрғын үйлер пайдалануға берілді. Яғни, 2021- 2022 жылдары жалпы саны 71 пəтер үлестірілген болатын. 2023 жылдың 8 айында 4 үй беріліп отыр. Осы жылы орталықтағы Абай көшесінде жеке кəсіпкерлер арқылы тағы да көпқабатты 32 пəтерлі тұрғын үй бой көтеруде. Мердігер тарапынан аталған нысан құрылысын 2024 жылдың қаңтар айына дейін аяқтау жоспарланып отыр.

– Əңгіме құрылыс саласына ойысты ғой. Осы орайда елдің көкейіне мына бір сауалдың оралары кəдік. Ол – Жезді кентіндегі спорт-сауықтыру кешені мен аурухананың жайы. Осы екі нысандағы құрылыс жұмыстары неге созылып кетті? Қашан аяқталады деп айта аласыз?
– Бұл мəселелер – бəріміздің назарымызда. Спорт кешені туралы айтар болсам, аталған нысан құрылысы 2020 жылы басталған. Алайда, жұмыс əлі аяқталмай отыр. Аталған мəселені облыс əкімі де бақылауда ұстап отыр. Жезді тұрғындарымен кездескенде облыс басшысы нысан құрылысын аяқтауға көмек беретінін айтқан еді. Біз де өз тарапымыздан қолдан келген жұмысты жүргізіп жатырмыз. Мердігермен келісімшарт жасалып, жұмыс осы айда басталады.

Ал, кенттегі ауруханаға келер болсақ, аудан əкімі ретінде Жезді кентіне жиі барып тұрамын. Əр сапар сайын атбасын ауруханаға бұрып, атқарылған жұмыс ауқымын қадағалаймын. Қазіргі уақытта ғимараттың бір қабатының жұмысы толығымен аяқталып, мердігер келесі қабаттың жұмыстарын атқаруда. Аталған мəселе – менің де, облыстық денсаулық сақтау басқармасының да жіті бақылауында.

– Соңғы сауал. Өз Жолдауында Президент биыл елімізде аудандар мен қалалардың əкімдерін сайлау басталатынын айтты. Бүгінгі таңда саяси науқан Ұлытау ауданында да өтетіні белгілі болды. Сайлауға қатысасыз ба?

– Бұл сайлаудың ерекшелігі – əкімді тұрғындар өздері тікелей дауыс беру арқылы таңдайды. Президент кезекті Жолдауында алдағы уақытта аудан бюджеті облыстық бюджеттен бөлініп, өзінің дербес бюджеті болатынын қадап айтты. Демек, жергілікті тұрғындар мəслихат депутаттары мен аудан əкімі арқылы əлеуметтік-саяси тағдырын өзі айқындайтын болады.

Иə, алдағы өтетін саяси науқанда сайлауға əкім лауазымына үміткер ретінде түсу – əр азаматтың өз еркі. Бастысы, бұл сайлаудың түйіні – жергілікті халықтың өз шешімі. Сондықтан, кім əкім болса да, түпкі меже – тұрғындар мүддесі болуы тиіс деген ұстанымды басшылыққа аламын.

– Əңгімеңіз үшін рахмет!

Сұхбаттасқан Жасұлан АЯШЕВ.